Hostel jest czymś pośrednim pomiędzy tanim hotelem a schroniskiem. Od taniego hotelu odróżnia go zasada korzystania z oferowanych udogodnień wspólnie z innymi gośćmi hostelu, a od schroniska, wyższy standard oferowanych usług.

Hostele są bardzo różnorodne. Mieszczą się w zabytkowych zamkach, w indiańskich tipi lub w wagonach kolejowych. Mogą znajdować się w sennym miasteczku lub w tętniącej życiem metropolii, albo w każdym innym miejscu. Niektóre z nich są ogromne, z miejscami noclegowymi dla setek gości; inne są niewielkimi domami z rodzinną atmosferą oferującymi jednoosobowe pokoje. Niektóre są schroniskami górskimi, dostępnymi po długiej wspinaczce, jeszcze inne można znaleźć w środku miasta, w jednym z typowych wieżowców.

W większości hosteli jest samoobsługa i zamykane na klucz szafki do przechowywania cennych rzeczy. Prawie wszystkie mają dostęp do Internetu i możliwość wykonywania międzynarodowych telefonów. Niektóre mają bary, w innych są nawet baseny i sauny. Oprócz noclegu hostele zapewniają dodatkowe usługi i udogodnienia. Najczęściej spotykane to: śniadanie, pralnia, kuchnia do samodzielnego przygotowywania posiłków, tanie posiłki, wypożyczalnia rowerów , telewizja satelitarna, wypożyczalnia wideo, biblioteka , stoły bilardowe, możliwość rezerwacji wycieczek, bar i/lub restauracja, transfer z lotniska lub stacji kolejowej, wypożyczalnia pościeli, kołder i ręczników.

Hostele, rozumiane jako miejsce, w którym można za niewielką opłatą spędzić noc istniały prawdopodobnie od zawsze. Sam hosteling, czyli sposób podróżowania i spędzania nocy w hostelach został zapoczątkowany przez niemieckiego nauczyciela Richarda Schirrmann’a latem 1907 roku. Wpadł on na pomysł, by młodzi ludzie mogli zatrzymywać się na noc w szkole Nette , w której uczył. Co wieczór z sal usuwano ławki szkolne i rozkładano na podłogach cienkie wypełnione słomą materace. Rano, goście tego niezwykłego hostelu pomagali uprzątnąć słomę i przygotować sale lekcyjne do nauki. Filozofię Schirrmann’a najlepiej oddają jego własne słowa: ”Wyobraźmy sobie, że istnieją takie miejsca, w których młodzi, wrażliwi ludzie z całego świata mogliby się spotkać i poznać. Tymi miejscami mogą i powinny być hostele, znajdujące się nie tylko w Niemczech, ale i na całym świecie, w których można by budować mosty pomiędzy różnymi narodami.” (wolne tłumaczenie cytatu z American Youth Hostel’ „First Fifty Years: Young at Any Age”).

Hosteling jest szczególnie popularny wśród niezamożnych i ciekawych świata młodych ludzi. Ponieważ w ten sposób zazwyczaj podróżują ludzie z plecakami, hosteling jest po angielsku często używany wymiennie z terminem „backpacking”. Charakterystyczna cechą podróży z plecakiem są niskie koszty, dłuższy czas podróżowania oraz gotowość na improwizację i przeżycie przygody. W Australii i Nowej Zelandii jest zwyczaj, że młodzi ludzie jeszcze w trakcie studiów, lub zaraz po ich zakończeniu wyruszają w podróż trwającą rok lub dłużej. Hosteling stwarza unikalne możliwości zobaczenia rzeczy niedostępnych dla przeciętnego turysty, poznania wielu krajów, ludzi, lokalnych zwyczajów i kuchni oraz przeżycia wielu przygód. Generalnie można stwierdzić, że podróżując w ten sposób mamy szansę podróżować dłużej, zobaczyć i przeżyć więcej, a wydać mniej.

W hostelach zatrzymują się ludzie w różnym wieku i ze wszystkich stron świata. Wiele osób sądzi, że ta forma zakwaterowania jest odpowiednia wyłącznie dla ludzi młodych i podróżujących z plecakiem, jednak gośćmi hosteli są zarówno studenci jak i rodziny z dziećmi i seniorzy.